Mamy dla Was mało znaną fotografię sprzed około 100 lat Kapliczki Tatarskiej, nazywanej też Pomnikiem Sobieskiego. Obecnie znany jest tylko wygląd bez nadbudówki z krzyżem.
Kapliczka Tatarska znajduje się na czole jednego z pagórów nieopodal nieistniejącego bruśnieńskiego przysiółka Młodowce. Kiedyś była obok jedna z ważniejszych dróg, która niemal w linii prostej łączyła Narol i Horyniec. Teraz cała okolica zarośnięta jest lasem, ale jeszcze kilkadziesiąt lat temu, rozciągały się w tej okolicy pola w stronę Młodowców (na mapie z 1779 roku mają nazwę „Knynek”). Natomiast w stronę Brusna był duży kompleks leśny, nazywany Lasem na Piaskach. Takimi ciągami często poruszali się Tatarzy, którzy nie chcąc się zgubić, wybierali główne drogi i otwarte przestrzenie. Grasowali oni w tej okolicy na pewno w 1624 roku. Jan Sobieski, który był wtedy w 1672 roku Marszałkiem Koronnym, podczas wyprawy na czambuły tatarskie pędził w stronę Horyńca ale z Cieszanowa. W okolicy Brusna miał trafić na porzucony jasyr z dziećmi i dużą ilością bydła, które to porzucili Tatarzy*, dowiadując się o pościgu. Pokazuje to, że nie mogło być mogiły w miejscu, gdzie było koczowisko i miejsce związane było z wcześniejszym najazdem w 1624 roku. Zazwyczaj mogiły po takich wydarzeniach znajdywały się w ustronnych miejscach, na pagórkach.
Z biegiem czasu, możliwe, że na początku XIX wieku (kapliczka zaznaczona jest już na mapie katastralnej z 1854 roku), postawiono dużą jak na tamte czasy kapliczkę. Dochodząca do 5 metrów budowla, o stosunkowo nowoczesnym wyglądzie, została zwieńczona trochę prymitywnym krzyżem. Możliwe, że był to oryginalny krzyż z mogiły. Miejsce z tym „pomnikiem” jest bardzo ciekawe. Gdy zobaczymy jak wygląda na mapie LiDAR, gdzie pokazane jest samo ukształtowanie terenu, zobaczymy, że widać tutaj nienaturalny dół za pomnikiem, gdzie znajduje się około 3 m szerokości płaski kopczyk. Żeby było jeszcze ciekawiej, widać tutaj zarys szerokiego łuku, o 30 metrowych bokach, na południowym zboczu pagóra. Widać, że do „pomnika” podchodziło się od północnego lub południowego boku i jej front był od wschodu. Niestety do naszych czasów kapliczka nie dotrwała w oryginalnym kształcie. Zapewne w okolicy lat 70tych runęła nadbudówka, wcześniej zginął krzyż. Do dziś nie wiadomo gdzie się znajduje.
W opracowaniu ciąg dalszy!
Kliknij TUTAJ by wejść na mapę z umiejscowieniem kapliczki
* źródło – Dziennik pogromu Tatarów od Krasnobrodu do Kałuszy
** kopiowanie fotografii zabronione, pochodzi ona z rodzinnego albumu rodziny Liptayów, aktualnie w zbiorach Państwa Matuszewskich, którzy udostępnili kopie autorowi tekstu.
opracowanie Grzegorz Ciećka